Filter
Milieu Sociaal Gezondheid Dierenwelzijn

Hoe werkt dat, zo'n tracé?

In een tracé volg je al scrollend naar beneden de weg die een product heeft afgelegd, van de teelt tot aan de afvalverwerking. In de menubalk bovenaan klik je op de verschillende stadia in het tracé van het product om meteen te springen naar het stadium waarin je geïnteresseerd bent. 

Linksboven staan de vier categorieën - milieu, sociaal, gezondheid en dierenwelzijn - waarover we informatie hebben verzameld. Elk informatieblokje is gekoppeld aan een van de vier categorieën.

Tijdens het scrollen kom je bij elk stadium de knop 'Laad meer info over ...'. Druk daarop om alle informatie binnen een stadium te laden.

Tussen de informatieblokjes kom je ook artikelen tegen waarin onze journalisten dieper ingaan op een opmerkelijk aspect binnen het tracé van het product. 

Onderaan deze pagina kun je reacties plaatsen over de informatie die je hebt gelezen. Ook achter de Draag bij-knop en bij CONTACT in de menubalk vind je mogelijkheden om je mening, aanvulling, commentaar of compliment te geven.

Veel plezier met dit tracé!

sluiten

Tracé van Brood

hoe werkt dit?
Milieu
Sociaal
Gezondheid
Dierenwelzijn
Milieu
Sociaal
Gezondheid
Dierenwelzijn

Tracé van Brood

Intro

artikel

Van graanhalm tot boterham

Brood is niet weg te denken van de ontbijt- en lunchtafel. Wat zijn in het kort de stappen die graan zoals tarwe aflegt voordat het als pistolet of boterham op je bord belandt?

Tom Nuytemans

Researcher

Teelt

Milieu

Granen hebben een grote milieu-impact omdat ze massaal verbouwd worden. Tarwe, na maïs het meest geteelde graan, neemt wereldwijd 200 miljoen hectare - 2 miljoen vierkante kilometer - in. Dat is drie keer de oppervlakte van Frankrijk. Die oppervlakte gaat ten koste van een natuurlijke omgeving en de monocultuur dringt de biodiversiteit terug. Vlaamse akkers hebben nog 37 procent biodiversiteit in vergelijking met natuurgebieden.

Milieu

Biologische versus traditionele akkers

Het onderscheid tussen biologische en traditionele landbouw zit hem in het het gebrek aan synthetische pesticiden (herbiciden, insecticiden en fungiciden) en kunstmest op de akkers. Biolandbouw heeft daardoor een
kleiner effect op de biodiversiteit die gemiddeld 34 procent groter is dan bij de traditionele landbouw. Biologische landbouw maakt in Europa zo’n 5 procent uit van het totale landbouwoppervlakte.

Milieu

Wanneer graan in een gunstig klimaat groeit is de milieu-impact beperkt. Zo is graanteelt in West-Europa relatief milieuvriendelijk omdat daar genoeg neerslag valt en irrigatie overbodig is. In droge streken worden granen vooral geteeld in andere seizoenen en valt de oogst vroeger zodat men irrigeren kan vermijden.

Een boer in beschermende kleding doet pesticiden in de mengbak van een machine die pesticiden op het graan spuit.
Milieu

Bedreigingen voor tarwe

Wereldwijd vormen ziekten, plagen en onkruid een probleem voor tarwe. Daarom worden fungiciden, insecticiden en herbiciden ingezet. De inzet van bestrijding- en beschermingsmiddelen kan verminderd worden door het integreren van diverse technieken als vruchtwisselingen, het bevorderen van natuurlijke vijanden, het telen van minder vatbare rassen, et cetera.

Boeren kunnen een lijst raadplegen waarop het resistentiecijfer van talrijke rassen wintertarwe staat. Op basis daarvan kunnen ze het ras kiezen, geschikt voor hun bodem en met een voldoende grote opbrengst.

Milieu

Wisselbouw

Vruchtwisseling of wisselbouw, waarbij verschillende gewassen na elkaar worden geteeld, is gunstig voor de bodemkwaliteit, maar vereist grotere economische inspanningen. Aardappelen en suikerbieten zijn minder vatbaar voor ziektes en plagen waardoor wisselbouw de teelt van graan kan bevorderen.

Laad nog meer info over Teelt

Een ogenblikje ...
We laden meer info over Teelt.

Verwerking

Een combinatiemachine oogst en scheidt het kaf van de korrel in een beweging.
Gezondheid

Het koren van het kaf scheiden

Graankorrels bestaan voor 80 procent uit een meelkern (endosperm), en een kiem. Samen worden die omhuld door een laagje zemelen

Graankorrels worden na de oogst ontdaan van hun kaf (het omhulsel) en ander overbodig materiaal en vermalen tot meel. Bij moderne machines gebeurt het oogsten en het scheiden van kaf en koren tegelijkertijd.

Meel heeft een wat grove, licht bruingekleurde structuur en is de basis voor volkorenbrood. Eventueel kan het meel gezeefd worden zodat grovere stukken verdwijnen, waar men bruinbrood van maakt. Bij echt fijn zeven zijn alle zemelen en kiem verwijderd. Het witte meel dat dan overblijft wordt bloem genoemd, en vormt de basis voor witbrood.

Vermalen en gezeefd tot wit, bruin of volkoren

Graankorrels worden vermalen en gezeefd. Afhankelijk van welk deel van de graankorrel werd gebruikt, is het resultaat een wit, bruin of volkorenbrood. Voor wit brood wordt enkel het binnenste deel van de graankorrel gebruikt. De overige vezeltjes worden weggezeefd en het resultaat is de bloem waar het wit brood van wordt gebakken.

Bij volkorenmeel werden volledige graankorrels vermalen en verwerkt tot een volkorenbrood.

Meel is tenslotte een mix van bloem en volkorenmeel. Hiervan wordt bruin brood gemaakt. 

Bij zowel volkorenmeel, meel als bloem worden rijsmiddel, water en zout toegevoegd. Het geheel wordt gekneed waarna het mag rijzen en wordt gebakken. 

Aan het brood kunnen nog allerlei stoffen worden toegevoegd die het verwerkingsproces vergemakkelijken of het eindproduct verbeteren (langer houdbaar, mooier uitzicht).

Gezondheid

Vezels, vitaminen en mineralen in de kiem

Het meellichaam bestaat voor ongeveer 70 procent uit zetmeel. De meeste nuttige vezels, vitaminen en mineralen zitten in de zemel en de kiem. Volkoren- en bruinbrood zijn dus gezonder, maar dat is niet altijd aan de kleur te zien.

Milieu

In de Europese Unie wordt gewerkt aan een project met energiezuinige ovens. Het gaat om infraroodovens die de broden tot 70 procent sneller kunnen bereiden, zodat op die manier energie wordt bespaard. Voorlopig zijn er enkel prototypes beschikbaar.

Verse bakkersgist
Milieu

CO2- en ethanol-uitstoot tijdens bakproces

Tijdens de productie van brood wordt het rijzen gerealiseerd door het toevoegen van gist. Daarbij vinden verschillende chemische reacties plaats, waardoor er voornamelijk CO2 en ethanol (VOS-emissies) vrij komen tijdens het bakproces in de oven.

Gezondheid

Wist je dat...

het zelfrijzend bakmeel dat je in de winkel vindt niet uit meel of volkorenmeel bestaat, maar uit bloem, de minst gezonde variant?

Laad nog meer info over Verwerking

Een ogenblikje ...
We laden meer info over Verwerking.

Transport

Een train wordt geladen met tarwe in Coulombiers, West-Frankrijk. De 1200 ton tarwe komt terecht in 21 wagons en worden getransporteerd naar andere delen van Frankrijk, naar België en naar Nederland.
Milieu

Tarwe uit Frankrijk en Duitsland

In 2014 teelden Belgische boeren 2 miljoen ton tarwe (ongeveer 60 procent van al het geteelde graan in ons land). Datzelfde jaar verwerkte België anderhalf miljoen ton tarwe tot bakmeel. Daarvan was slechts 150.000 ton tarwe van Belgische afkomst. Omwille van de kwaliteit wordt Belgisch graan voornamelijk als veevoeder gebruikt. In ruil voeren we vooral Duits en Frans tarwe in en mengen er eventueel wat Belgisch graan door. Het buitenlands graan is immers goedkoper en kwaliteitsvoller.

Dat betekent wel dat het graan langer onderweg is. Toch wordt de vervuiling door transport enigszins gedrukt doordat voor langere afstanden spoor en binnenvaart gebruikt worden, een milieuvriendelijkere vorm van vervoer dan de vrachtwagen. Voor korte afstand wordt graan wel over de weg vervoerd.

Over het algemeen is de regel: hoe groter het vervoermiddel, hoe energie-efficiënter het transport. Hoe minder energie, hoe efficiënter.

Een ton graan in een grote vrachtwagen stoot 171 gram CO2 per kilometer uit, een binnenschip verbruikt minder energie en stoot slechts 35 gram CO2 per kilometer uit.

Ook andere graansoorten komen vooral uit de buurlanden. Bijvoorbeeld rogge was begin 20ste eeuw nog het grootste akkerbouwgewas in Nederland, maar moet nu vooral uit de buurlanden (Duitsland neemt iets meer dan de helft voor z’n rekening) worden ingevoerd omdat het amper geteeld wordt. Eenzelfde verhaal in België.

Wanneer kleine bakkerijen of supermarkten Belgisch graan in hun brood verwerken omwille van de kleinere milieu-impact, wordt dat meestal duidelijk geadverteerd (bijvoorbeeld Camp Rémy uit Delhaize, dat een aangepaste verpakking heeft).

Te hoge mycotoxine gehalten in Noord-Nederlandse tarwe. Bron: Akkerwijzer.nl
Gezondheid

Schadelijke schimmelgroei

Schimmelgroei tijdens opslag van vochtige granen (komt voor bij een vochtigheidsgraad hoger dan 15 procent) kan leiden tot kleine hoeveelheden schadelijke mycotoxines (schimmelgifstoffen) in het graan. 

Meestal gaat het om Fusarium schimmels waarvan de meeste tijdens het productieproces vernietigd worden. De schimmels overleven de hitte van de ovens tijdens het bakproces immers niet. 

Andere zijn hardnekkiger en overleven het productieproces wel. Kleine resten zijn dan terug te vinden in ons brood of andere graanproducten, maar controles moeten ervoor zorgen dat de consument onschadelijke doses binnen krijgt.

De groene of zwarte broodschimmel die je duidelijk ziet op je brood is dan weer niet gevaarlijk voor de gezondheid omdat het geen schadelijke mycotoxines bevat. 

Vers geoogste Franse graan opgeslagen in een grote silo.
Gezondheid

Droog bewaren

Graan moet dus zeker droog bewaard worden. Wanneer het nog te nat is bij oogst wordt graan machinaal gedroogd in een ruimte met warme lucht. Warm is wel relatief, want temperaturen hoger dan 35°C vergroten de kans op kiembeschadiging.

Graankorrels worden uiteindelijk in silo’s op een droge, koele plaats bewaard, waar ze meer dan een jaar goed blijven. De korrels moeten goed afgeschermd zijn van de buitenwereld, niet enkel voor temperatuurcontrole (en gevaar op schimmels) maar evengoed om insecten en knaagdieren (en hun uitwerpselen) buiten te houden.

Ook meel of bloem kan tot een jaar lang bewaard worden. De kwaliteit gaat er in die tijd dan wel op achteruit, het rijst dan minder goed. Doorheen de blootstelling aan lucht veranderen gluten immers langzaam van structuur. Vochtige, warme bewaarplaatsen zorgen ervoor dat meel of bloem sneller verzuren of insecten aantrekken.

Een lam eet een mix can mais en tarwe
Sociaal

Teloorgang Belgisch baktarwe?

Belgische bakkerijen werken vooral met Frans en Duits baktarwe. Er zijn verschillende redenen dat Belgische tarweboeren niet met hun buurlanden kunnen concurreren. Bij ons is de bodem wat slechter en het weer wat wisselvalliger. Dat resulteert in een wisselvalliger of lager eiwitgehalte in het tarwe, terwijl voor een goede bakkwaliteit maalderijen minimum 12 procent eiwitgehalte wensen. 

Verder hebben buitenlandse boeren een schaalvoordeel en minder strenge bemestingsnormen. Hun eindproduct is dan ook vaak kwaliteitsvoller en goedkoper.

De Belgische boer kiest er steeds minder voor de concurrentie aan te gaan en teelt liever iets goedkoper (wegens minder kwaliteitseisen) voedertarwe. Tarwe kan ook verwerkt worden als zetmeelgrondstof voor de voedingsindustrie of als biobrandstof bio-ethanol

Ook Nederlands tarwe wordt vooral gebruikt als veevoer. Ook daar zijn bodem en weersomstandigheden minder gunstig dan in de buurlanden.

In 2015 sprong het overleg af tussen Synagra, de beroepsfederatie van de Belgische graanhandelaars, en de molenaarsfederatie. Vroeger betaalde die laatste premies aan de Belgische boeren wanneer hun graan bepaalde kwaliteitseisen behaalde, maar omdat die premies niet bestaan voor de buitenlandse graanleveranciers wil de molenaarsfederatie ze niet langer betalen.

Synagra vreest op die manier voor de teloorgang van Belgische baktarwe, aangezien nog minder Belgische boeren geneigd zullen zijn baktarwe aan te planten.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog heerste er grote hongersnood door onder meer gestokte importstromen. Bron: Het Virtuele Land - CAG
Sociaal

Korte geschiedenis van de graanhandel

Internationale graanhandel is al oud. Vanaf 1880 steeg de export van Amerikaans graan naar West-Europa. De Midwest werd toen ontsloten door spoorwegen en het Amerikaanse graan bleek een betere bakkwaliteit te hebben. 

De import deed de prijzen dalen en periodes van graanschaarste verdwenen, wat dus positief was voor de bevolking. Het eigen Belgische graan werd gebruikt als veevoer of maakte plaats voor groenteteelt of weiland. 

In de zomer van 1914, tijdens de uitbraak van de Eerste wereldoorlog, kwam 85 procent van het Belgisch broodgraan uit overzeese gebieden. Dat die lijn werd afgesneden tijdens de oorlog verklaarde mee de hongersnood toen.

Laad nog meer info over Transport

Een ogenblikje ...
We laden meer info over Transport.

Consumptie

Gezondheid

Bruin, wit of volkoren?

Brood levert in verhouding veel belangrijke voedingsstoffen en weinig calorieën. Daarom worden zes à zeven sneetjes per dag aangeraden. Brood bevat veel vezels, koolhydraten (bijvoorbeeld zetmeel), eiwitten, B-vitamines, jodium en mineralen zoals ijzer. Brood is vaak ook vetarm.

Volkorenbrood...

is het gezondste type brood. Volkorenbrood bevat door de verwerking van de hele graankorrel meer mineralen, vezels en vitamines. Bijvoorbeeld: wit brood bevat gemiddeld 2,5 gram vezels per 100 gram brood, bruinbrood (mix 40%  bloem en 60% tarwe) 5 gram, volkoren 6,5 gram. Die vezels hebben tal van gezondheidsvoordelen. Volkorenbroden bevatten ook benzoxazinoides die het immuunsysteem versterken door bepaalde immuuncellen sterker te laten reageren tegenover bepaalde bacteriën.

Bruinbrood...

is een mengsel van bloem en volkorenmeel. Het is gezonder dat witbrood, maar niet zo gezond als volkoren. 

Witbrood...

wordt gemaakt uit bloem, dat enkel bestaat uit de meelkern van graankorrels. Die bevatten hoofdzakelijk koolhydraten (zetmeel), en andere minder nuttige voedingsstoffen. Er zitten ook eiwitten in de meelkern, maar omdat die geconcentreerd zijn aan de rand worden ze gedeeltelijk mee verwijderd wanneer volkorenmeel gezeefd wordt tot bloem. Soms kan witbrood verrijkt zijn met kleurloze voedingsvezels (inuline, gewonnen uit cichoreiwortel, zoete aardappel, artisjok of ui), vitamines of mineralen. Die broden zijn gezonder dan gewoon witbrood. Bruin- en volkorenbrood is dankzij de vele mineralen, vitamines en vezels in het volkorenmeel of meel nog steeds het gezondst.



artikel

Gezondheid

Hoe gezond is mijn boterham?

Wit, bruin, volkoren, zuurdesem, gistbrood, glutenvrij of biologisch brood. De uitgebreide keuze maakt het moeilijk om door de bomen het bos te zien. Journalist Annick Wellens zet verschillende soorten brood tegenover elkaar en kijkt welke het gezondst is. 

Annick Wellens

Researcher en journalist
Gezondheid

Voedingswaardetabel

De keuze aan broodvarianten is ruim en de voedingswaarde kan sterk variëren. Deze tabel geeft een idee van de voedingswaarden van wit, bruin en volkorenbrood, maar de voedingswaarde van het brood in de winkel kan hiervan afwijken.

per 100g               

wit brood      

bruin brood      

volkoren

eiwitten (g)

9,2

7,0

8,4

koolhydraten (g)

45,0

45,6

43,5

suiker (g)

4,5

2,9

1,5

vezels (g)

2,5

5,7

6,9

vit. B1 (mg)

0,10

0,20

0,25

vit. B2 (mg)

0,10

0,06

0,15

vit. B6 (mg)

0,07

0,20

0,36

vit. B11 (µg)

15

28

22

ijzer (mg)

1,2

1,7

2,0

BRON: voedingswaardetabel.nl

Roggebrood waar tarwe aan toegevoegd is om het brood beter verteerbaar te maken
Gezondheid

De gezondheidsvoordelen van roggebrood

Het donker roggebrood onderscheidt zich van gewone tarwebroden. De roggekorrel is moeilijker te vermalen dan de tarwekorrel. De compacte structuur en het ander soort gluten vraagt ook dat het deeg langer in de oven moet, afhankelijk van het recept kan dat enkele uren tot zelfs een etmaal zijn. Dat gebeurt bij een lagere temperatuur (110°C) om een te harde korst te vermijden. Het eindresultaat is een brood met een compacte structuur en ietwat zurige smaak.

Roggebrood is, net als volkorenbrood, rijk aan voedingsvezels (één plakje levert 15% van de dagelijkse hoeveelheid vezels en ijzer op). Een dieet met veel voedingsvezels heeft een positief effect op de darmfunctie, het voorkomt bijvoorbeeld constipatie. Het verkleint ook het risico op verschillende aandoeningen zoals diabetes en hart- en vaatziekten. Dat een vezelrijk dieet beschermt tegen darmkanker is volgens de meest recente onderzoeken waarschijnlijk niet waar. Mensen die veel vezels eten krijgen niet minder vaak dikkedarmkanker. Bij een ernstig tekort aan vezelinname stijgt de kans op dikkedarmkanker wel.

De kleur verraadt meestal het soort roggebrood. Gewoon donker roggebrood bevat enkel gemalen roggekorrel. Een lichtere kleur wil zeggen dat er tarwe werd toegevoegd om het beter verteerbaar te maken. Zeer donker roggebrood (pompernikkel, vooral populair in landen ten noorden en oosten van ons) wordt gemaakt van een gebroken roggekorrel, die werd gebroken via stampen in plaats van gemalen. Qua voedingswaarde geeft dat amper een verschil.

Roggebrood is minder lang houdbaar dan ander brood. Daarom krijgt het meestal een conserveermiddel toegevoegd, vaak E280 (propionzuur) of E283 (kaliumpropionaat), beide onschadelijke vetzuren die ook van nature in ons lichaam voorkomen. Zij maken het product licht zuurder zodat schimmels minder goed kunnen ontwikkelen.

Gezondheid

Nog meer keuze

Toevoeging van vruchten, noten, zaden et cetera aan brood geeft het meer vezels, vitaminen of mineralen, maar doorgaans ook meer calorieën. Luxebroden zoals melkbrood, suikerbrood en chocoladebrood voegen doorgaans alleen maar suiker en vetten toe.

Meergranenbrood betekent, zoals de naam het zegt, dat er meerdere granen gebruikt zijn bij de productie. De voedingswaarde van meergranenbrood hangt dus af van wat als basis werd gebruikt: bloem of volkorenmeel, waarbij die laatste meer mineralen, vitaminen en vezels aan brood geeft. Meergranenbrood heeft vaak ook granen op de korst: die voegen wat voedingswaarde toe maar maken meergranenbrood op basis van bloem niet gezonder dan volkorenbrood.

Laad nog meer info over Consumptie

Een ogenblikje ...
We laden meer info over Consumptie.

Afval

Milieu

Broodverspilling

23 procent van het voedsel dat de Vlaamse consument weggooit bestaat uit brood en banket. Zowel de productie als de consument zijn daarvoor verantwoordelijk. 25 procent gaat namelijk verloren bij de productie. De consument verspilt ongeveer 16 procent van zijn brood. 

Brood is zeer verliesgevoelig omwille van zijn beperkte houdbaarheid en consumentenvoorkeuren, waardoor er heel wat kostbare grondstoffen verloren gaan of verwerkt worden tot een meer laagwaardig product (bijvoorbeeld biogas). Enkel fruit wordt vaker weggegooid

artikel

Milieu

De eindeloze mogelijkheden van oud brood

Je kunt het toasten, maar het is toch altijd balen als je brood te snel oudbakken wordt. Moet een brood eigenlijk wel zo groot zijn? En wat gebeurt er met alle broodproducten die aan het einde van de dag de kassa niet hebben gehaald? Journalist Matthieu Van Steenkiste ging op zoek naar alternatieven voor de prullenbak.

Matthieu Van Steenkiste

Journalist - Schrijft over voeding, muziek en film.
Bron: Declercq Packaging
Milieu

Broodzak niet recycleerbaar

De papieren broodzak waarin u uw brood naar huis neemt bevat een laagje paraffine, wat vocht wat meer vasthoudt voor een ideale bewaring. Helaas is het wel gemaakt van aardolie en niet recycleerbaar. Een broodzak hoort dan ook bij het restafval, en niet bij het oud papier. Je kan een broodzak natuurlijk ook hergebruiken. Stilaan komen er ook alternatieven op de markt, zoals katoenen, herbruikbare broodzakken of broodzakken met een biologische waslaag die minder milieuvervuilend zijn. 

Papieren zakken laten te veel vocht door waardoor het brood uitdroogt. Plastic zakken, zoals bij voorgesneden brood in de supermarkt, laten dan weer geen vocht door. Het brood blijft wel vers maar kan geen krokante korst behouden. De paraffinen broodzak is dus de ideale middenweg.

Paraffine is enkel giftig wanneer je het in grote hoeveelheden inneemt.

artikel

Dierenwelzijn

Oud brood is geen eendenvoer

Een schijnbaar onschuldig tafereel: oma neemt haar kleinkinderen mee naar het park om oud brood te voeren aan de eendjes. Sommige hebben wat glazige ogen, andere bewegen traag in het water of zitten stil in de schaduw. De trieste realiteit is dat de eenden vergiftigd zijn door botulisme, en dat komt door die zak met oud brood.

Sarah Vandoorne

Journalist - schrijft vooral over fairtrade en duurzaamheidslabels
Comments

Draag bij en deel hier je kennis & ervaring. Of stel een vraag.

Bronvermeldingen