Deze website gebruikt cookies. Ik ga akkoord met de privacy policy
OK
Filter
Milieu Sociaal Gezondheid Dierenwelzijn toon alles

Hoe werkt dat, zo'n tracé?

In een tracé volg je al scrollend de weg die een product aflegt, van de teelt tot afval. In de menubalk bovenaan klik je op de verschillende stadia in het tracé om meteen te springen naar het stadium waarin je interesse hebt. 

Linksboven staan de vier categorieën Milieu, Sociaal, Gezondheid en Dierenwelzijn. Je kunt de informatie filteren op die categorieën.

Tijdens het scrollen kom je de knop 'Laad meer info over ...'. Druk daarop om alle informatie binnen een stadium te laden.

Tussen de informatieblokjes kom je ook artikels tegen waarin onze journalisten dieper ingaan op een opmerkelijk aspect binnen het tracé van het product. 

Onderaan deze pagina kun je reacties plaatsen over de informatie die je hebt gelezen. Ook op de Community-pagina vind je mogelijkheden om je mening, aanvulling, of compliment te geven.

Veel plezier met dit tracé!

sluiten

Tracé van Zalm

hoe werkt dit?
Milieu
Sociaal
Gezondheid
Dierenwelzijn
Milieu
Sociaal
Gezondheid
Dierenwelzijn

Tracé van Zalm

filter: Milieu

Intro

Teelt

Milieu

Effect op wilde vissen

Wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat de aantallen wilde zalmachtigen (bijvoorbeeld Atlantische zalm, zeeforel, roze zalm, chumzalm, cohozalm) sterker afnemen in de buurt van plaatsen waar zalm gekweekt wordt dan op andere plaatsen. Voor meer dan de helft van de bestudeerde wilde populaties daalde de overlevingskans per generatie met meer dan 50 procent.

Een zalmkwekerij in het zuiden van Chili.
Milieu

Ziekteverspreiding

Omdat in de kwekerij veel vissen bij elkaar leven, kunnen ziektekiemen en parasieten zich er gemakkelijk vestigen. Ziektekiemen uit het wild kunnen de kwekerij binnendringen, zich vermenigvuldigen en vervolgens ook in het wild meer slachtoffers maken. Om dat te vermijden, moeten in Noorwegen de kwekerijen meer dan vijf kilometer verwijderd zijn van de migratieroutes van wilde zalm en wordt bij het kiezen van de ligging ook rekening gehouden met de stromingspatronen van het water.

De snotolf is een schoonmaakvis die zalmen kan beschermen tegen zeeluis.
Milieu

Zeeluis

De zeeluis (Lepeophtheirus salmonis) is de meest voorkomende parasiet in de zalmindustrie en kan jaarlijks meer dan €300 miljoen verlies veroorzaken. Voor de kwekerij betekent beschadigd vlees een verlies van kwaliteit, voor jonge zalmen in het wild kan de zeeluis fataal zijn.

Er bestaat onenigheid over het gevaar van zeeluis voor wilde vissen en de rol die zalmkwekerijen hierin spelen. Terwijl de ene wetenschapper verklaart dat sommige lokale zalmpopulaties met 80 procent achteruitgaan dankzij besmettingen met zeeluis afkomstig van een kwekerij, zegt de andere dat de parasiet weinig invloed heeft op de overlevingskansen van wilde zalm. Het lijkt erop dat de zeeluis vooral gevaarlijk is voor wilde zalmen die reeds bedreigd zijn door andere factoren, zoals voedselschaarste, ziektes of verandering van de leefomgeving

Je kan zeeluis behandelen met pesticiden, maar er zijn ook milieuvriendelijker methoden. Een biologische luisbestrijder is de ‘schoonmaakvis’ die de parasieten opeet. Voorbeelden van schoonmaakvissen zijn de gevlekte lipvis (Labrus bergylta) en de snotolf (Cyclopterus lumpus). Eén gevlekte lipvis kan 25 tot 50 zalmen beschermen tegen zeeluis. Momenteel onderzoeken wetenschappers of ook schelpdieren zoals mosselen de luis onder de knoet kunnen houden, door hun larven op te peuzelen.

Een krab die aan het vervellen is. Bestrijdingsmiddelen kunnen ervoor zorgen dat schaaldieren te vroeg vervellen, waardoor ze een makkelijke prooi zijn voor roofdieren
Milieu

Zalmluis bestrijden

Kwekerijen die zeeluis bestrijden met pesticiden verspreiden schadelijke stoffen in het water. In de buurt van Noorse zalmkwekerijen hebben wetenschappers in 2014 concentraties gemeten die de milieukwaliteitstandaard (EQS) overschreden. Alleszins, de Britse standaard; Noorwegen zelf heeft er geen. Het gaat over de pesticiden diflubenzuron, teflubenzuron en emamectine. De onderzoekers vonden te veel diflubenzuron in 40 procent van de waterstalen, te veel teflubenzuron in 60 procent van de water- en bodemstalen, en te veel emamectine in een vijfde van de stalen. Het water rondom een van de kwekerijen bevatte concentraties van diflubenzuron die wel 59 keer te hoog waren. 

De onderzoekers ontdekten ook sporen van pesticiden in krabben, garnalen en blauwe mosselen. De producten kunnen het uitwendige skelet van kreeftachtigen verzwakken en ervoor zorgen dat de schaaldieren te vroeg vervellen, als hun nieuwe schaal nog niet hard is. Zo zijn ze een makkelijke prooi voor roofdieren.

Uit eerder onderzoek uit 2006 bleek dat er geen bewijs is dat emamectine in het sediment onder en
rondom de viskweeknetten, na behandeling van de vis, toxisch effect had op organismen.

Milieu

Flexitariër

Zalm is een roofvis, die traditioneel veel wilde vis nodig had om gekweekt te worden. Vroeger kostte elke kilogram zalm drie kilogram aan wilde vis. Toen de zalmindustrie heel snel begon te groeien, werd wilde vis een steeds minder duurzame voedselbron. Je kan immers slechts een bepaalde hoeveelheid vis vangen, zonder de populatie blijvende schade toe te brengen. 

Daarom vervangen zalmkwekers tegenwoordig een deel van de visolie en het vismeel in het voer door plantaardige bestanddelen, met als hoofdbestanddeel sojameel (34 procent in 2013). In 2013 at de Noorse gekweekte zalm voeder dat voor 29 procent bestond uit vis en schaaldieren en voor 67 procent uit plantaardige ingrediënten. Visolie en –meel blijven voorlopig cruciale ingrediënten voor het voer van oudervissen en jonge zalmen, omdat de embryo’s en de larven voldoende voedingsstoffen nodig hebben voor de ontwikkeling. 

Toch is ook deze voedingsbron niet helemaal duurzaam. In Zuid-Amerika leidt sojateelt bijvoorbeeld tot ontbossing en moet de eigen voedselvoorziening soms plaats ruimen voor soja voor de export. Bovendien doet het telen van meer landbouwgewassen het verbruik van zoet water stijgen (zie verder).

Soja is niet de enige mogelijkheid. Het Nederlandse bedrijf Protix experimenteert momenteel met zalmvoeder gebaseerd op insecten, meer bepaald de larven van de zwarte soldatenvlieg. Die larven zijn ook kandidaat als bestanddeel voor duurzaam kippenvoeder.

Milieu

Ontsnappingen

Omdat gekweekte zalmen onvermijdelijk wel eens ontsnappen als de netten van hun kooi beschadigd raken, bestaan zalmpopulaties in sommige rivieren in Noorwegen voor een deel uit ontsnapte, gekweekte zalm. Volgens een wetenschappelijke studie uit 2001 zou het gaan over 11 tot 35 procent gekweekte zalmen. Een studie uit 2016 schat dat 0,1 tot 17 procent van de zalmen in Noorse rivieren ontsnapte gekweekte zalmen zijn. Volgens de wetenschappers is het gemiddelde voor de rivieren die zij bestudeerden 4,3 procent.


Wilde zalm is donkerder van kleur dan gekweekte zalm.
Milieu

Genetische vervuiling

Gekweekte zalm wordt al dertig jaar geselecteerd om groter te worden en andere voordelige eigenschappen te verwerven, zoals resistentie tegen ziekten. Daardoor is de genetische variatie van gekweekte zalmen kleiner dan die van wilde zalmen. Een gekweekte Atlantische zalm die ontsnapt en zich voortplant met een wilde Atlantische zalm, brengt een nageslacht voort dat groter is dan een wilde zalm, maar sneller doodgaat in het wild. Daarom schaden kruisingen de lokale populaties van wilde zalmen.

Uit onderzoek in Noorwegen blijkt dat gekweekte zalm vaak niet goed overleeft en zich beperkt voortplant in het wild. De studie onderzocht of kweekzalmen genetische veranderingen veroorzaakten in 21 wilde zalmpopulaties. Bij zes populaties was dat inderdaad het geval. In sommige rivieren vonden de onderzoekers weinig of geen vermenging met kweekzalmen, ook al waren er veel ontsnappingen geweest. Waarschijnlijk komt dat doordat in wilde zalmpopulaties met weinig volwassen vissen, de kweekvissen meer kans hebben om te overleven. De grootte van de plaatselijke populatie heeft dus meer invloed dan het aantal ontsnappingen. 

Milieu

Weinig waterverbruik

Een zalmkwekerij verbruikt weinig water, in vergelijking met een veehouderij. Er is 2000 liter water nodig om een kilogram zalm te produceren. Voor een kilogram kip is dat 4300 liter, voor rundvlees 15.400. Ter vergelijking: een kilogram aardappelen vergt driehonderd liter. Het waterverbruik neemt wel toe naarmate er meer landbouwgewassen in het visvoer verwerkt zijn. In de berekening telt zout water niet mee, omdat het wordt beschouwd als een oneindige bron. Regenwater dat wordt opgevangen telt wel mee: door veel regen bij te houden vloeit er immers minder naar de rivieren en het grondwater.

Milieu

Koolstofvoetafdruk

Zalm uit de Noorse aquacultuur heeft een koolstofvoetafdruk van tussen de 2,5 en de 4,5 kg CO2-equivalenten per kg eetbare vis. De productie van voeder veroorzaakt over het algemeen het grootste deel van de uitstoot. Uitzonderingen zijn zalmen die ver getransporteerd worden per vliegtuig: transport naar bijvoorbeeld Tokio kan de uitstoot opdrijven tot 14 kg CO2-equivalenten per kg. Ter vergelijking: kip heeft een uitstoot van 1,5 tot 4,6 kg CO2-equivalenten per kg, rundvlees van wel 45 kg CO2-equivalenten per kg.

Atlantische wilde zalm verzamelen voor de kusten van Groenland en de Faeröer eilanden.
Milieu

Overbevissing

Volgens het FAO, de wereldvoedselorganisatie van de Verenigde Naties, wordt 31,4 procent van de commerciële visbestanden overbevist en 58,1 procent volledig benut. De Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties, stellen dat er tegen 2020 geen overbevissing meer mag zijn. Hoewel sommige, vooral rijkere, landen op de goede weg zijn, is het doel moeilijker haalbaar voor ontwikkelingslanden.

Atlantische wilde zalmen, afkomstig uit Europese en Noord-Amerikaanse rivieren, verzamelen voor de kusten van Groenland en de Faeröer eilanden. In de jaren zeventig en tachtig werden ze daar sterk overbevist. Vandaag worden de zalmbestanden in het oog gehouden zodat vissers kwetsbare populaties de kans kunnen geven om zich te herstellen. 

Van de Pacifische  zalmen zijn voldoende grote bestanden waar vissen geen kwaad kan, de Atlantische zalm daarentegen kan momenteel niet duurzaam gevangen worden, omdat de populaties te klein zijn. Toch is er discussie over de gezondheid van Pacifische populaties, omdat die vaak op peil gehouden worden door het uitzetten van gekweekte vissen

Een mannetjes- en vrouwtjeszalm zwemmen in de Columbia-rivier.
Milieu

‘Wilde’ zalm uit de kwekerij

Om de hoeveelheid wilde Pacifische zalm in een rivier te garanderen, bestaan er kwekerijen die jonge vissen kweken om los te laten in de rivieren. In de Columbia-rivier in de VS is zo’n 80 procent van de wilde zalmen geboren in een kwekerij. Dat is een probleem, omdat gekweekte vis minder sterk is om te overleven in het wild. Bovendien was het aanvullen van krimpende vispopulaties lange tijd een lapmiddeltje om niets te moeten doen aan de echte problemen: habitatverlies en overbevissing

Visserijen die zalmen uitzetten kunnen toch gecertificeerd worden door MSC, onder strikte voorwaarden. Enkele voorwaarden zijn dat de soort die uitgezet wordt inheems is, dat de populatie zich in stand kan houden zonder ieder jaar vissen uit te zetten, dat het bijvoederen zeer beperkt blijft en dat het plaatselijke ecosysteem er niet onder lijdt.

Bij de garnalenvangst is de hoeveelheid bijvangst zeer groot. Bij zalm valt dat relatief mee.
Milieu

Bijvangst

Wanneer een visser andere soorten vangt dan de doelsoort, heet dat bijvangst. 

Bij het vissen naar Pacifische zalm in de Beringzee, het stuk Stille Oceaan tussen Alaska en Rusland, worden bijvoorbeeld heilbot, platvis en kabeljauw als bijvangst binnengehaald. De zalmvangst doet het in dit opzicht vrij goed. Voor elke kilogram gevangen zalm is er 5 gram bijvangst

Ter vergelijking; bij de vangst van tropische garnalen kan de bijvangst meer dan drie keer het gewicht van de garnalenvangst bedragen.

Milieu

Wilde zalm in de Belgische rivieren

Vroeger zwommen er veel zalmen in de Nederlandse en Belgische rivieren. Verrassend genoeg zorgde vooral de komst van watermolens ervoor dat het aantal zalmen sinds 1300 sterk achteruitging. Watervervuiling en overbevissing maakten de situatie er niet beter op. Dankzij acties om de rivieren weer schoon te krijgen en vistrappen te plaatsen, zijn verschillende rivieren vandaag weer leefbaar voor de zalm. 

Omdat de zalmen niet zomaar aangewaaid komen, zetten natuurbeschermers jonge zalmen uit in de rivieren. Met succes: in 2010 vingen biologen een 74 centimeter lange zalm in de Ourthe.

Verwerking

Transport

Milieu

​ Energieverbuik

Verwerking en transport vragen relatief weinig energie als de vis per schip naar de winkels gaat. Vervoer per vliegtuig levert per kilo bijna vijftig keer zoveel klimaatbelasting als vervoer met een vrachtschip. De manier waarop de zalm wordt getransporteerd - boot, vliegtuig of vrachtwagen - speelt een belangrijkere rol dan de totaal afgelegde afstand.

Consumptie

Vis met ASC-keurmerk.
Milieu

Geïnformeerde consument

Wil je als consument zeker zijn dat je een duurzaam gekweekte of gevangen vis op je bord krijgt, dan kan je best nakijken of er een label op de verpakking staat. De bekendste labels zijn MSC en ASC (Marine/Aquaculture Stewardship Council).

Beide labels staan voor een zo milieuvriendelijk mogelijk gevangen (MSC) of gekweekte (ASC) vis. Voor de vangst betekent dat: enkel vissen in populaties die gezond genoeg zijn om zichzelf in stand te houden. Een zalmkwekerij met het ASC label moet aantonen dat ze actief haar impact op het milieu inperkt, bijvoorbeeld door het aandeel van wilde vis in het voer te minimaliseren. Ook worden er sociale eisen gesteld door het label. Dat houdt in dat ASC-kwekerijen goed moeten zorgen voor hun werknemers en rekening moeten houden met de omwonenden van de kwekerijen.

Op Labelinfo.be vind je meer informatie over de labels die je op de verpakking van zalm kunt vinden. Ook de VISwijzer van Good Fish Foundation kan raad bieden. 

Het aantal producten met een MSC of ASC label is in opmars. Waren er in 2013 nog respectievelijk 688 en 45 producten met een label, vandaag zijn dat er zo’n 1000 en 500. Zelfs op visolie kan je het label terugvinden.

artikel

Milieu

Gezocht: duurzame zalm

Zalm, we zijn er dol op. Wat ooit een exclusieve lekkernij was, eten we tegenwoordig allemaal. Onze zin in zalm heeft grote industrieën opgezet: zowel in de aquacultuur als in de visserij. Maar hoe groot is de impact van onze massale zalmconsumptie op het milieu? En kun je beter de wilde zalm of de kweekversie eten? Journalist Merel Deelder trok op onderzoek. 

Merel Deelder

Journalist - Gespecialiseerd in het ethisch perspectief van milieu, voeding en veeteelt.

Afval

Mosselen in Canada die zijn gekweekt volgens het IMTA-principe. Credit: Wikimedia Commons
Milieu

Afval als lunch

Geïntegreerde multitrofe aquacultuur (IMTA) gebruikt de afvalstoffen van de ene gecultiveerde soort als voeding voor de andere. Een voorbeeld is de combinatie van zalm, blauwe mosselen en het zeewier kelp. De zalm wordt bijgevoerd. Het voer dat de zalmen niet opeten, wordt uit het water gefilterd door de mosselen. De ‘uitwerpselen’ van de zalm en de mosselen zijn een voedselbron voor het kelp. Zo komen minder afvalstoffen in de omgeving terecht, en de kweker heeft twee extra soorten om te oogsten.

artikel

Milieu

Zalm en zeewier doen het samen

De consumptie van zalm zit in de lift, en dus ook de kweek van de smakelijke roze vis. Er kleven echter wel wat ecologische nadelen aan de zalmkweek. Een combinatie van zalm met andere teelten in een soort gesloten ecosysteem kan een oplossing bieden. De eerste experimenten zijn veelbelovend, maar voor commerciële toepassingen is het nog te vroeg.

Toon Lambrechts

Journalist - Heeft een sterke interesse in het raakpunt tussen wetenschap en ecologie.
Comments

Wij kijken uit naar jouw mening!