Deze website gebruikt cookies. Ik ga akkoord met de privacy policy
OK
Filter
Milieu Sociaal Gezondheid Dierenwelzijn

Hoe werkt dat, zo'n tracé?

In een tracé volg je al scrollend de weg die een product aflegt, van de teelt tot afval. In de menubalk bovenaan klik je op de verschillende stadia in het tracé om meteen te springen naar het stadium waarin je interesse hebt. 

Linksboven staan de vier categorieën Milieu, Sociaal, Gezondheid en Dierenwelzijn. Je kunt de informatie filteren op die categorieën.

Tijdens het scrollen kom je de knop 'Laad meer info over ...'. Druk daarop om alle informatie binnen een stadium te laden.

Tussen de informatieblokjes kom je ook artikels tegen waarin onze journalisten dieper ingaan op een opmerkelijk aspect binnen het tracé van het product. 

Onderaan deze pagina kun je reacties plaatsen over de informatie die je hebt gelezen. Ook op de Community-pagina vind je mogelijkheden om je mening, aanvulling, of compliment te geven.

Veel plezier met dit tracé!

sluiten

Tracé van Soja

hoe werkt dit?
Milieu
Sociaal
Gezondheid
Dierenwelzijn
Milieu
Sociaal
Gezondheid
Dierenwelzijn

Tracé van Soja

Intro

artikel

Van taaie boon tot tofu

Bij soja denken we al gauw aan melk- of vleesvervangers. Maar minstens 75 procent van de soja wordt helemaal niet geteeld om ons mensen te voeden. Die gaat naar het vee in de vleesindustrie. België importeert daarvoor jaarlijks zo’n 800.000 ton in 32.300 vrachtwagens, vooral uit Argentinië en Brazilië. De soja in onze vleesvervangers komt meestal uit Canada en Europa. 

Melissa Vanderheyden

Wetenschapsjournalist met een master in de evolutie- en gedragsbiologie.

Teelt

Sojaplant met peulen waarin de sojabonen zitten.

Sojabonen zijn de zaden van de sojaplant (Glycine max), een eenjarig gewas. Het is een peulvrucht, wat erop neerkomt dat de zaden in een peul groeien. De peul is een vruchtblad dat de zaden beschermt tot ze rijp zijn. De sojaplant en de andere peulvruchten behoren tot de familie van de vlinderbloemigen, de Fabaceae.

Deze scheuten noemen wij sojascheuten, maar eigenlijk zijn het scheuten van de mungboon.

Sojascheuten zijn geen soja

Sojascheuten of taugé, zijn eigenlijk de kiemplantjes van de mungboon (Vigna radiata). Echte sojascheuten zijn ook eetbaar, maar worden bij ons niet verkocht.

Boeren oogsten soja in het noordoosten van China.
Sociaal

De sojaboon is oorspronkelijk afkomstig uit Oost-Azië, waarschijnlijk uit het noorden en het centrum van China. De Chinese boeren kweken al drieduizend jaar met het gewas. Soja is een belangrijk onderdeel van de maaltijd in Oost- en Zuidoost-Azië. Vandaag is de belangrijkste producent echter niet in Azië te vinden. De meeste soja groeit in de Verenigde Staten, waar soja het op maïs na belangrijkste gewas is.

Een sojaboer staat in een gigantisch sojabonenveld in de Noord-Amerikaanse staat Iowa.
Sociaal

Soja bereikte de Verenigde Staten in de 18e eeuw. Tot voor de Tweede Wereldoorlog bleef de teelt van soja vrij beperkt. Amerikaanse boeren gebruikten soja voornamelijk als veevoeder. Ook vandaag is soja belangrijk als veevoeder, het verschil is dat de boeren hun vee lieten grazen in een veld met soja in plaats van het te verwerken tot voeder. Bovendien was er weinig export van soja. Dat alles veranderde toen de Tweede Wereldoorlog de internationale handel overhoopgooide.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog ontstond het idee om olie uit sojabonen te persen. Hierdoor ontstond een heel nieuwe markt.
Sociaal

Soja in de VS tijdens WOII

Voor de oorlog importeerden de Verenigde Staten bijna de helft van alle eetbare vetten en oliën die ze consumeerden. Toen de handel drastisch verminderde tijdens de Tweede Wereldoorlog, waren de VS gedwongen een alternatieve bron van olie te vinden. Soja bood de oplossing. In plaats van het vee ervan te laten grazen, oogstte de Amerikaanse boer zijn soja om er olie uit te persen. In 1940 werd slechts 46 procent van de soja in de VS geoogst, in 1945 steeg dat tot 82 procent.

Laad nog meer info over Teelt

Een ogenblikje ...
We laden meer info over Teelt.

Verwerking

Een overzicht van de verwerking en het gebruik van sojabonen. Credit: WWF

De eindbestemmingen van soja. Credit: Statistics Canada

Producten met soja

De eindbestemmingen van soja vallen uiteen in ruwweg drie categorieën

  1. Menselijke consumptie
  2. Veevoeder 
  3. Industriële producten. 

Enkele voorbeelden vind je hiernaast.

We voeren onze soja deels in als bonen, om ze hier te verwerken, en deels als olie, schroot en schillen/hullen.

Bijna alle sojabonen worden uitgeperst voor hun olie (17 - 19 procent van de sojaboon). Dat kan volgens de traditionele methode met een schroefpers of industrieel door de olie chemisch te onttrekken met een soort oplosmiddel. Het industriële proces verloopt in vier stappen.

De sojabonen en de pellen worden van elkaar gescheiden met een machine.

Stap 1: Sojaolie persen: bonen wassen, drogen en pellen

De bonen worden gereinigd, gedroogd en gepeld. Dat laatste gebeurt door de boon te kraken en de pel mechanisch te verwijderen. De pel mag niet in de machine achterblijven omdat ze de olie absorbeert en de opbrengst verlaagt. De machine verhit de bonen tot 75 °C om de eiwitten te doen stollen. De olie komt zo gemakkelijker vrij.

Het sojameel dat over blijft nadat het vocht uit de bonen is onttrokken, kan onder meer gebruikt worden voor veevoer.

Stap 2: Sojaolie persen: olie onttrekken

De machine verknipt de sojabonen en voegt een oplosmiddel toe, gewoonlijk hexaan. Het hexaan vloeit samen met de olie weg, waarna de vaste resten van de sojabonen nog slechts 1 procent olie bevatten. De olieloze stukjes boon kunnen gebruikt worden in veevoeder of als sojaproteïne voor menselijke voeding. Het hexaan wordt uit de sojaolie verdampt en kan opnieuw gebruikt worden om olie te onttrekken.

Laad nog meer info over Verwerking

Een ogenblikje ...
We laden meer info over Verwerking.

Transport

Braziliaanse werknemers laden sojabonen op een cargo-schip dat naar China vaart.

De grootste afstanden leggen sojabonen af per schip. Dat gebeurt in bulk of in geweven plastic of jutezakken.

Een Chinees schip wordt in Brazilië volgeladen in de donkere, koele laadruimte van een cargo-schip.
Gezondheid

Droog op de boot

Met een watergehalte van 8 procent kunnen de sojabonen lang bewaard worden. Tijdens het transport is belangrijk dat de bonen droog blijven en niet worden blootgesteld aan te veel warmte. Anders is er risico op ontkiemen en schimmelvorming.

Chinese werknemers laden een schip uit vol zakken sojabonen. Bron: Food security portal
Sociaal

De meeste soja naar China

China importeert 63 procent van de totale productie. Dat wil echter niet zeggen dat ze de grootste verbruiker zijn. Andere grote landen met een aanzienlijke vleesproductie, zoals de VS en Brazilië, telen zelf soja.

De meeste soja in de EU komt uit Brazilië. Bron: Boerema et al., Soybean trade: Balancing environmental and socio-economic impacts of an intercontinental market (2016)
Sociaal

Import van de EU

Deze grafiek toont de hoeveelheid soja die de EU jaarlijks importeert. Nederland voert per jaar ongeveer acht miljoen ton soja in, België één miljoen ton.

De EU importeert vooral soja uit Brazilië en Argentinië.

Consumptie

BRON: Internubel
Gezondheid

Voedingswaarde gedroogde sojabonen

De voedingswaarden van gedroogde sojabonen per 100 gram.

Een gedroogde sojaboon bestaat gemiddeld uit 17% olie, 38% eiwitten, 26% koolhydraten, 10% water en 5% vezels.

Een maaltijd met noodles en tofu (gemaakt van sojabonen).
Gezondheid

Sojabonen zijn een goede bron van eiwitten. Ze bevatten ook vitaminen en mineralen zoals kalium, fosfor, magnesium, calcium, ijzer, zink, vitamine B1, vitamine B2, vitamine B3, vitamine B5, vitamine E en foliumzuur (B11).

Verschillende voedingsmiddelen met essentiële aminozuren, waaronder sojabonen.
Gezondheid

Goede eiwitsamenstelling

De moleculaire bouwstenen van eiwitten zijn aminozuren. In totaal zijn er twintig aminozuren, waarvan het lichaam er elf zelf aanmaakt. De overige negen, de essentiële aminozuren, moet je dus opnemen via de voeding. Niet alle eiwitbronnen zijn goede leveranciers van essentiële aminozuren.

Vlees is over het algemeen een betere bron dan de meeste plantaardige producten. Met uitzondering van soja en quinoa: die bevatten wel een goede balans aan essentiële aminozuren. Peulvruchten hebben relatief weinig methionine, granen doen het met minder lysine. Dat is op zich niet erg, op voorwaarde dat je voldoende gevarieerd eet om ze toch allemaal binnen te krijgen.

Bron: Asif & Acharya (2013), Valcárcel-Yamani & da Silva Lannes (2012)
Gezondheid

Aminozuursamenstelling van plantaardige eiwitbronnen

Deze tabel vergelijkt de aminozuursamenstelling van soja met die van quinoa, maïs en tarwe.

*cysteïne kan uitsluitend aangemaakt worden uit methionine en tyrosine uit fenylalanine.

Laad nog meer info over Consumptie

Een ogenblikje ...
We laden meer info over Consumptie.

Afval

Dierenwelzijn

Het minst waardevolle deel van de sojaboon is de schil. De vezels in de schil zijn gezond voor de pens van de koe, dus belanden de schillen deels in rundveevoer. Ze worden ook soms vermalen en verwerkt in het voer voor de varkens.

PMD-zakken vol met drankkartons, blik en plastic flessen liggen klaar om opgehaald te worden.
Milieu

Drankkartons van sojamelk moet je bij het PMD sorteren. In sorteercentra wordt de inhoud van de PMD-zak opnieuw gesorteerd.

Plastic wordt gesorteerd en gerecycleerd in een Belgisch recyclagebedrijf.
Milieu

Drankcartons sorteren

Het sorteercentrum scheidt drankkartons handmatig of automatisch van de rest. 

Daarna worden ze, net als oud papier, ondergedompeld in water. Dat weekt de kartonvezels los van het plastic en aluminium. 

Het karton wordt gerecycleerd in onder andere toiletpapier, keukenrol, kartonnen dozen en papieren zakken

Zowel het plastic als het aluminium kan gebruikt worden door de cementindustrie. Die verbrandt het plastic als energiebron en gebruikt het aluminium als bindmiddel in de cement. 

Het aluminium kan ook gerecycleerd worden als grondstof voor aluminium verpakkingen.

Recyclage van plastic flessen.
Milieu

Plastic melkflessen recycleren

Plastic melkflessen worden ook handmatig of automatisch gesorteerd. 

In het sorteercentrum worden de plastic melkflessen tot schilfers vermalen. Die worden gesmolten en dienen als grondstof voor nieuwe producten. 

Melkflessen bestaan uit het plastic ‘hoge densiteit polyethyleen’ (HDPE). Dat kan verwerkt worden tot opbergbakken, bidons, buizen en pallets.

Zakken met restafval, waaronder yogurtpotjes en botervlootjes.
Milieu

Plastic dat bij het restafval moet

Niet alle soorten plastic kunnen al gerecycleerd worden. Yoghurtpotjes en botervlootjes bijvoorbeeld niet, omdat ze gemaakt zijn van een ander soort plastic. Daarom horen ze niet thuis in de PMD-zak, maar bij het restafval. 

Het is tijd- en energierovend om de foute verpakkingen uit het PMD-afval te sorteren. Vandaar dat correct sorteren zo belangrijk is. 

Twijfelaars vinden hier de sorteerregels.

Comments

Draag bij en deel hier je kennis & ervaring. Of stel een vraag.

Bronvermeldingen