Waarom Europese huishoudens zoveel voedsel weggooien

Zonder versterking van de ecologische duurzaamheid, de veerkracht van de toeleveringsketens en de betaalbaarheid voor huishoudens zullen de risico's voor de voedselzekerheid aanzienlijk toenemen. Toch gooien huishoudens nog steeds enorme hoeveelheden eetbaar voedsel weg. Dit is niet alleen verspilling. Het zijn verloren calorieën, verloren geld en een groeiend klimaatprobleem.

Uit de nieuwe analyse van mijn team van Europese huishoudens blijkt dat zij jaarlijks meer dan 70 kg voedsel per persoon weggooien. Volgens onze berekeningen, gebaseerd op de gemiddelde voedselverspilling in de EU en het VK en de huidige gezamenlijke bevolking, werd in 2025 naar schatting 69 miljoen ton voedsel verspild in Europa en het VK. Maar het is een wereldwijd probleem: in 2022 – het laatste jaar waarvoor we gegevens hebben – verspilden huishoudens, de detailhandel en de horeca wereldwijd 1,052 miljard ton.

De Europese Commissie meldt dat een vierpersoonshuishouden € 400 (£ 346) per jaar zou besparen op voedsel dat uiteindelijk wordt verspild. Maar het probleem draait niet alleen om geld. De belangrijkste oorzaken van voedselverspilling zijn een gebrek aan kennis en begrip, evenals gezondheidsgerelateerde zorgen over voedsel dat zogenaamd over de datum is, plus een toename in het eten uit gemak.

Waarom we meer kopen dan we opeten

Aanbiedingen en paniekaankopen zorgen ervoor dat mensen meer kopen dan ze nodig hebben. Meervoudige aanbiedingen, ‘drie voor de prijs van twee’ en ‘twee voor de prijs van één’-acties zetten klanten ertoe aan meer mee te nemen dan ze nodig hebben. Tijdsdruk en boodschappen doen terwijl je honger hebt, maken dit nog erger. Uit onze analyse blijkt dat planning belangrijk is: mensen die hun koelkast controleren en met een boodschappenlijstje winkelen, verspillen minder.

De inrichting van winkels speelt een belangrijke rol. Door grote verpakkingen en een beperkt aanbod aan kleine porties kopen eenpersoonshuishoudens voedsel dat ze niet op kunnen krijgen. Kortingen op producten waarvan de houdbaarheidsdatum bijna is verstreken, kunnen helpen, maar alleen als shoppers een plan hebben om het voedsel te gebruiken of in te vriezen. Stimulansen in de winkel moeten worden gecombineerd met hulpmiddelen voor thuis, en mogen niet aan het toeval worden overgelaten.

Zodra het voedsel thuis is, bepaalt het dagelijks beheer of het wordt gegeten of weggegooid. Verwarring over houdbaarheidsdata is een belangrijke oorzaak van vermijdbare verspilling. Veel mensen beschouwen ‘ten minste houdbaar tot’ als een veiligheidsgrens. Ze gooien voedsel weg om het risico op ziekte te vermijden. Deze angst weegt zwaarder dan het schuldgevoel over het verspillen van voedsel. Eenvoudige duidelijkheid op etiketten zou het weggooien snel verminderen.

Ook bewaarkennis is belangrijk. Invriezen, in grote hoeveelheden koken en het ‘first in, first out’-principe (het oudste eerst gebruiken, het nieuwste als laatste) verminderen bederf aanzienlijk. Ingevroren voedsel wordt veel minder verspild dan vers voedsel. Het aanleren van basisbewaar- en snelle conserveringstechnieken is een oplossing met een hoog rendement en lage kosten.

Voedselplanning kan lastig zijn: het moderne leven is druk – mensen eten onderweg en velen vertrouwen op kant-en-klaarmaaltijden. Die cultuur van gemak vergroot de verspilling. Sociale normen stimuleren om te kopen. Gastvrijheid en de wil keuze te bieden zorgen ervoor dat huishoudens meer koken dan ze nodig hebben. In sommige culturen staat overvloed gelijk aan zorgzaamheid – en dat leidt ertoe dat er meer ongebruikt voedsel op borden achterblijft.

Inkomen alleen verklaart dit patroon niet. We vonden geen eenvoudig verband tussen het nationale bbp (de standaardmaatstaf voor de omvang van een economie en economische groei) en voedselverspilling door huishoudens. Rijkere landen verspillen misschien minder, maar het verband is inconsistent en wordt beïnvloed door lokale gewoonten, toerisme en meetmethoden. De echte drijfveren zijn gedragsmatig en contextueel.

Volgende stappen

Onze studie wijst op drie duidelijke manieren om het beleid te versterken en de veerkracht van voedselketens te vergroten door verspilling tegen te gaan.

Ten eerste: verbeter de signalen. Standaardiseer houdbaarheidsdata en voer een voorlichtingscampagne. Als mensen het verschil tussen kwaliteit en veiligheid begrijpen, gooien ze minder weg.

Ten tweede: verander de praktijken in de detailhandel. Stimuleer kleinere verpakkingen, hersluitbare verpakkingen en communicatie bij aanbiedingen om mensen aan te moedigen producten in te vriezen voor later. Stimuleer supermarkten om producten met kleine onvolkomenheden te verkopen en producten waarvan de houdbaarheidsdatum bijna is verstreken duidelijk te prijzen, zodat mensen ze kopen.

Ten derde: ondersteun huishoudens rechtstreeks. Financier kooklessen in de buurt, campagnes over koelkastbeheer en eenvoudige digitale hulpmiddelen die bijhouden wat er in huis is. Investeer in voedselinzameling aan de straat en voedselvergisting, zodat onvermijdelijk afval niet op de vuilstort terechtkomt.

Geen enkel beleidsmaatregel alleen kan voedselverspilling door huishoudens oplossen. Maatregelen moeten een combinatie zijn van hervormingen in de detailhandel, duidelijke regelgeving en ondersteuning van de consument. Ze moeten worden afgestemd op lokale culturen en verschillende soorten huishoudens, en zo worden opgezet dat ze de voedselzekerheid helpen waarborgen.

We kunnen voedselverspilling door huishoudens snel terugdringen door duidelijke etikettering, slimmer winkelen en betere bewaring te stimuleren. Kleine veranderingen thuis leveren samen een grote besparing op voor de planeet en voor het gezinsbudget.

De volgende stap is simpel: beleid ontwikkelen dat werkt voor mensen, daar waar ze wonen, winkelen en koken. Dat vermindert niet alleen voedselverspilling – we besparen ook geld, verminderen de uitstoot en behouden de waardigheid (door mensen in staat te stellen toegang te krijgen tot voedsel en dit te gebruiken zonder schaamte of oordeel en zonder dat ze aangewezen zijn op voedselbanken).

Dit alles vergroot onze voedselzekerheid. De oplossingen zijn praktisch, goedkoop en klaar om opgeschaald te worden. Er is geen tijd te verliezen.

Dit artikel is een vertaling van The Conversation. De auteur is Ian Williams (University of Southampton).